Venöz yetmezlik ya da yetersizlik, bir ven yani toplardamarda akan kanın kalbe doğru tek yönlü ilerlemesini sağlayan kapakların işlevinin bozulması ve bu bozulma sonrası oluşan klinik hastalıktır. Venöz yetmezlik yavaş yavaş gelişir, bacaklardaki etkisi de çok uzun yıllarda ortaya çıkar. Yıllar içinde kanın yerçekimine bağlı aşağılarda göllenmesine ya da birikmesine bağlı olarak ayak bileği şişliği, bacaklarda ağrı, yorgunluk ve ağırlık hissi oluşabilir. Seyrek de olsa hastalık bazı kişilerde daha da ciddi bir klinik tablo oluşturur. Ayak bileğinin özellikle iç kısmında deri sertleşir, incelir, kıllar dökülür, bir dolaşım sorunu ortaya çıkar ve venöz ülser dediğimiz uzun süre iyileşmeyen ayak yaraları oluşabilir. Venöz yetmezlik variste olduğu gibi yüzeysel venlerde (safen venleri) olduğunda nispeten hafiftir ve kesin tedavisi vardır; derin venleri yani ana toplardamarları ilgilendirdiğinde daha ciddi bir klinik tabloya neden olur ve kesin bir tedavisi yoktur.
Bacakta iki grup toplardamar (ven) vardır:
- Derin ya da ana toplardamarlar: Adı üzerinde bu damarlar bacağın asıl toplardamarıdır; ayak ve bacaktaki kanı kalbe yönlendirir ve toplam kanın %90'ından fazlasını bu damarlar taşır. Bu damarların varisle doğrudan bir ilgisi yoktur; ancak bu damarlarda da kapak vardır ve kapak bozuklukları derin ven yetmezliği oluşturur.
- Yüzeysel toplardamarlar: Bu damarlar daha az önemli toplardamar sistemidir ve bacaktaki kanın yaklaşık %5 ile 10'unu taşır. Bacaktaki en önemli yüzeysel toplardamarlar önde büyük safen toplardamarı, arkada küçük safen toplardamarıdır. Yüzeysel toplardamarların kapakları bozulduğunda varis oluşur.
1. Yüzeysel Ven Yetmezliği ya da Yetersizliği
Yüzeydeki toplardamarların yani safen toplardamarlarının kapaklarında sorun olması ve kanı kalbe etkili olarak taşıyamaması sonucu gelişir. Kan yıllar içinde bacaklarda birikir. Ağırlığı ile küçük toplardamarların genişlemesine yol açar. Genişleyen ve kıvrıntılı bir hal alan bu damarlara varis diyoruz. Süre geçtikçe bu varisler daha da genişler. Kanın bacaklarda yıllarca hafif hafif birikimi ayak bileklerinde ödem yani şişlik oluşturur. Bu sitede varis belirtileri sayfasında daha detaylı anlatıldığı şekilde ayaklarda ağrı, yanma, yorgunluk, gece krampları gibi şikayetlerin oluşmasına yol açar. Yüzeysel venöz yetmezliğin kesin bir tedavisi vardır. Bu daha çok varis tedavisi diye bilinir. Varis tedavisinde biz asıl sorunu yani venöz yetmezliği tedavi ederiz. Böylece varisler de tamamen kaybolur ve tekrarlamaz. Bu tedavi yöntemleri lazer, radyofrekans, köpük tedavisi gibi yöntemlerdir ve varis tedavisi başlığında detaylı olarak anlatılmıştır.
Yuklarıdaki resimde izlenen varisler yüzeysel ven yetmezliğine bağlı (safen ven yetmezliği) gelişmiştir. Burada görünen büyük varisler gerçek bir hastalıktır.
Solda normal toplardamar kapakları sağda ise kapak yetmezliği ya da toplardamar yetmezliğie ait görünüm var.
Bacak toplardamarlarında kan akımı ayaktan kalbe doğru tek yöndür. Kan ayağa doğru akmamalıdır.
Kan aşağı yani ayağa doğru ara ara akarsa buna damarda kaçak ya da yetersizlik denir.
Eğer bacaktaki varisler çok uzun süreden beri varsa, venöz yetmezlik dediğimiz hastalık bacaklarda varislerden başka sorunlar da oluşturur.
Kapak yetmezliği nedir?
2. Derin Ven Yetmezliği ya da Yetersizliği
Derin venler yüzeysel venlere göre çok daha önemli damarlardır. Bu damarlar vücuttaki kirli kanı kalbe taşıyan ana damar sistemidir. Bacaklarda kasların içinde daha derinde yerleşir. Bu bölgedeki toplardamar kapak sorunu (kaçak ya da yetersizlik) iki nedenle olur.
1) Damarlarda pıhtılaşma olmadan: Bu durum ne yazık ki kesin tedavisi olmayan bir hastalıktır. Derin toplardamarlar bacaktaki kanı asıl taşıyan damarlar olduğu için bunlara müdahale edilemez. Tedavide varis çorapları, ayakların ara ara yükseltilmesi ve şikayetlerin azaltılması için bazen ilaç kullanımı vardır. Ancak kesin tedavisi yoktur.
2) Damarlarda pıhtılaşma ile yani derin ven trombozu ile gelişen venöz yetmezlik: Bu durumda kapakları harap eden olay damar içindeki pıhtıdır. Bu pıhtı eğer çok erken bir şekilde damar içinde yöntemlerle tedavi edilebilirse venöz yetmezlik gelişmeyebilir. Eğer erken dönemde tedavi edilmezse genel olarak venöz yetmezlik gelişir ve hayat boyu tam tedavi şansı olmaz. Ancak geç dönemde bile bu tıkanma kısmen açılarak hastanın rahat etmesi sağlanabilir.
Derin ven yetmezliği ya da yetersizliğinde en fazla etkilenen bölge ayak bileğinin iç kısmıdır. Burada deride kahverengi lekeler, kılcal ya da daha büyük varisler, deride sertleşme, ayakta şişlik ortaya çıkar. Tedavi edilmeyip daha da bekletilirse bu bölgelerde iyileşmesi çok zor olan yaraları çıkabilir. Varis hastalığı bu kadar ilerlemeden tedavi edilmelidir.
Hangi Venöz Yetmezlik Varis Oluşturur?
- Her bir bacakta ön tarafta “büyük safen toplardamarı”, arka tarafta “küçük safen toplardamarı” olmak üzere iki adet safen damarı vardır.
- Bacaklarda varisin %95'i büyük ve küçük safen venlerdeki (toplardamarlardaki) kapak ya da kapakçık bozukluğuna (yetmezliğine) bağlı gelişir.
- Safen damarları dışında, bacak arkasındaki Giacomini damarı ile bacağın her noktasında bulunabilen, delici olarak adlandırılan perforan damarlarda da kapak yetmezliği olabilir.
- Bahsedilen tüm bu damarlardaki kapak yetmezliği sadece büyük varis yapar ve bu hastalık grubundadır.
Resimde bacağın ön tarafında büyük safen toplardamarı ve arka tarafında küçük safen toplardamarının nereden nereye kadar uzandığı izleniyor.
Venöz Yetmezlik Belirtileri Nelerdir?
İster yüzeysel toplardamarlarda ister derin toplardamarlarda gelişsin venöz yetmezlik belirtileri birbirine benzer:
- Bacaklarda ağrı: Sabah azdır, günü ilerleyen saatlerinde daha belirginleşir.
- Ayak bileğinde ve bacaklarda şişlik: Bu da günün ilerleyen saatlerinde belirginleşir.
- Bacaklarda yorgunluk, gerginlik, yanma ve ağırlaşma hissi.
- Bacak kıllarının dökülmesi, derinin daha parlak bir hal alması ve incelmesi.
- Ayak bileğinin özellikle iç kesiminde deride kahverengi lekeler oluşması
- Bacaklarda varislerin çıkması: Bu yüzeysel venöz yetmezlikte yani varis hastalığında çok belirgindir.
- Ayak bileği içi kısmında ülser yani kapanmayan yara oluşması.
Venöz Yetmezlik Tanısı
Deneyimli bir doktor hastanın ayağını ve hasta şikayetlerini inceleyerek tanı koyabilir ancak her hastada mutlaka renkli Doppler ultrason inceleme yapılması gerekir.
Renkli Doppler ultrason inceleme hem kapak sorunu var mı yok mu; hem de derin damarlarda mı yoksa yüzeysel damarlarda mı olduğunu ortaya çıkarır. Tanının doğru olması için bu inceleme mutlaka ayakta iken yapılmalıdır.
Tedavi Edilebilir mi?
Yüzeysel venöz yetmezlik (yani varis hastalığı): çok kolay ve çok etkili bir biçimde tedavi edilebilir. En iyi tedaviler ameliyatsız olarak yapılan lazer, radyofrekans ve köpük gibi tedavilerdir. Hastalar tamamen iyileşir. Varis tedavisi sayfasında detaylı bilgi bulabilirsiniz.
Derin ven yetmezliği: Eğer bu hastalık derin ven trombozuna (bacak toplardamarlarının pıhtı ile tıkanması) bağlı gelişmişse öncelikle onu tedavi etmek gerekir. Eğer tıkanma yok, sadece kapak yetersizliği varsa bunun kesin bir tedavisi yoktur. Varis çorabı kullanımı ve her gün ara ara bacakların yükseltilmesi son derece yararlıdır. Gerekirse şikayetleri azaltacak bazı ilaçlar verilebilir. Bunlar yakınmaları azaltır ancak derin ven yetmezliğini kesin olarak gidermez.